یکی از ویژگی های بارز ادارۀ جوامع، عدم قطعیت در زمینه های مختلف است. بروز بلایای طبیعی، حوادث و سوانح ملی، بحران های مالی و اقتصادی و بسیاری موارد دیگر، مثال هایی از این عدم قطعیت ها هستند. در چنین فضایی، آنچه می تواند از فشارهای ناشی از این عدم قطعیت ها بکاهد، توجه جدی به "قطعیت ها" و اجتناب از مواجه شدن منفعلانه با آنهاست. بیاد دارم در زمان دانشجویی، وقتی اولین برف در تهران بر زمین می نشست و خیابان های نسبتاً کم رفت و آمد آن زمان، بخاطر یخبندان دچار مشکل می شدند، شهرداری می گفت که "غافلگیر" شدیم. در حالیکه بالاخره همه می دانستند که زمستان سرد خواهد شد و برف و باران هم خواهد بارید!

در این مقاله با بهره گیری از نطریه انتخاب عمومی و اقتصاد سیاسی نشان خواهیم داد که چگونه رهبران عقلایی به معنای بیشینه ساز منفعت شخصی، در ساخت های سیاسی متفاوت اقدام به جنگ کرده و یا از آن اجتناب  می کنند. در جوامع باز، تصمیم برای آغاز جنگ در یک منازعه خارجی اولا با صرف زمان محقق می شود و ثانیا وقتی رخ می دهد که یا تمامی گزینه های صلح آمیز به نتیجه نرسیده باشد و یا احتمال پیروزی بسیار بالا باشد. از سوی دیگر بدین پرسش پاسخ می دهیم که چرا دو جامعه باز به ندرت با یکدیگر می جنگند. 

هسته اولیه شرکت BP در سال 1908 میلادی و با کشف نفت در مسجد سلیمان در ایران شکل گرفت. اما با توجه به اقداماتی که صورت پذیرفت و شرایطی که ایجاد شد در نهایت هم دولت ایران و هم بریتیش پترولیوم دچار ضرر و زیان مالی فراوانی شدند و بواسطه شرایط ویژه بین المللی، موضوع دعوا به سطوح سیاسی گسترش یافت. اما تجربه اخیر بریتیش پترولیوم در ماجرای لکه نفتی خلیج مکزیک، درس مهمی را در پی داشت و آن درک قدرت اشتراک منافع در مصداقی به نام «شرکت فراملیتی» است که می تواند دامنه یک بحران را در محدوده اقتصاد مهار نماید و مانع شود تا آثار آن به عرصه سیاست بین الملل سرایت کند.

بیکاری یکی از مهمترین معضلات اقتصادی جهان است. برای مبارزه با بیکاری باید کار ایجاد شود. و کار، بر خلاف تصوری که بعضی دارند، نه به وسیله دولتها، که به وسیله کارفرماها ایجاد می شود.

طی چند دهه اخیر نظریه بازی ها از حیطه های مهم بررسی و تحقیق در اقتصاد و ریاضیات بوده که از کاربرد وسیع در زمینه های مختلف نیز بر خوردار شده است. متن حاضر تلاشی است برای معرفی این رشته و برخی از کار برد های آن. طبعآ نگارنده سعی نموده مطلب را به سادگی و اختصاز ارائه نموده تا قابل استفاده توسط مخاطبین وسیع تری قرار گیرد. این کار می تواند مقدمه ای برای ارائه مطالب تخصصی تر در زمینه های مختلف پژوهش و کار برد این زمینه مهم از علم اقتصاد باشد. 

تفاوت های موجود در درآمد متوسط کارگران در کشورهای مختلف جهان مسئله قابل تأملی است. برای مثال، در حالی که تولید ناخالص داخلی واقعی به ازای هر کارگر در کشور بورکینافاسو حدود 1000 دلار می باشد این رقم در کشور آمریکا به بیش از 77000 دلار رسیده است. اینکه چطور در جهان بازار محور کنونی می تواند چنین تفاوت چشمگیری در تولید ناخالص داخلی به ازای هر کارگر وجود داشته باشد، در حال حاضر سؤالی کلیدی بشمار می رود.

علم متداول اقتصاد عموما حول مبادلات اقتصادی شکل گرفت که معمولا برای دو طرف سود آور بوده و حالت برد-برد را برقرار می کند. اما اخیرا بخشی از اقتصاددانان به موضوعی متمایل شده اند ماهیت آن متفاوت از حالت یاده شده است و این موضوع منازعات نظامی هم در سطح بین المللی و هم در سطح کشوری و درون کشوری است. این تحقیقات و مطالعات تا جایی گسترش یافته که امروز به صراحت از اصطلاح "اقتصاد منازعات"(Economics of conflict) و "اقتصاد دفاع(Defense economics) سخن گفته می شود در حالیکه پیش از این مسئله جنگ و منازعات تنها مورد مطالعه محققین علوم سیاسی قرار داشت.

پرسشی که در این مقاله مطرح می کنیم، موضوعی است که امروزه مورد توجه بسیاری از اقتصاددانان است. سوال این است که چرا در برخی از کشورهای در حال توسعه اصلاحات اقتصادی در قوانین یا نهادها، کارایی خود را نشان داده اما در برخی وضعیت تغییر نکرده است؟ این اصلاحات که شامل خصوصی سازی، کاهش موانع تجاری، اصلاح نظام مالیاتی، کاهش یارانه ها و ... می شوند، به طور مثال در بسیاری از اقتصاد های قاره آفریقا (وان دی وال، 2001) و آمریکای لاتین (ولاسکو، 2005) موفق نبوده اند. در واقع نظام تصمیم گیری در این اقتصادها با وجود آنکه به سمت اقتصاد بازار حرکت کرده و اصلاحات را به صورت قانون درآورده است اما در صحنه عمل، نتایج نظری مورد انتظار حاصل نشده است. کنکاش پیرامون این مساله هدف مقاله حاضر است.

دنیای اقتصادسنجی دائما در حال گسترش است. روشهای اقتصادسنجی نیز بسیار پیشرفته تر شده اند. با وجود این، منوی مدرن روش های اقتصادسنجی حتی برای کسانی که مهارت فراوانی در کار با اعداد دارند، مغشوش و گیج کننده به نظر میرسد. خوش بختانه تمامی اقلام این منو به یک اندازه مهم و ارزشمند نیستند؛ چرا که برخی از اقلام عجیب و غریب این منو به نحوی غیره ضروری پیچیده بوده و حتا "خطرناک" اند. افزون بر این، روش های اساسی  اقتصادسنجی کاربردی (applied econometrics) عمدتا  بدون تغییر مانده اند. البته تفسیر این ابزارهای اساسی دقیق تر شده است. کتاب اقتصادسنجی کم خطر (Mostly Harmless Econometrics) که نویسندگانش (Angrist & Pischke) آن را یک کتاب همراه می دانند، از این منظر به اقتصادسنجی می نگرد و سعی دارد که جنبه کاربردی تر و، به زعم خودشان، کم خطر تر اقتصادسنجی را باز نمایی کند. بنا بر این، این کتاب می تواند راهنمای جیبی یک محقق تجربی درباره ضروریات  اقتصادسنجی یک تحقیق باشد.

سیاست مداری که بر پایه ی نسخه های کینز عمل می کند،‌ اهمیتی به این مساله نمی دهد که درمان موفق وی در طولانی مدت باعث ایجاد بیکاری بیشتر خواهد شد. چرا که آن هنگام دیگر او در مسند قدرت نیست و او مورد مواخذه قرار نخواهد گرفت. کسانی که مواخذه می شوند نه ایجاد کنندگان تورم بلکه متوقف کنندگان آن اند. چه تله ای برای سیستم دموکراتیک می توانست از این هولناک تر باشد؟ بنابراین تنها امید ما برای داشتن یک سیستم پولی باثبات یافتن راهی برای محافظت از پول در برابر سیاست است.

بحران اخیر در بازار مالی ایالات متحده که به سرعت به بحرانی جهانی تبدیل شد، واقعیت مهمی را آشکار کرد که از مدت‌ها قبل توسط اقتصاددانان گوشزد شده بود و آن سرعت زیاد خلق‌دلارهای بدون پشتوانه بود؛ واقعیت آن است که سیاست‌های پولی در آمریکا با همه جای دنیا متفاوت است؛ سیاستمداران این کشور می‌توانند بدون نگرانی از اثرات تورمی خلق پول، به اجرای سیاست‌های انبساط پولی بپردازند؛ این وضعیت که مزیت خاصی را برای آمریکا ایجاد کرده است چیزی نیست که از دید بازیگران مهم اقتصاد جهانی پنهان مانده باشد و همین امر باعث شده است زمزمه ها برای مهار بزرگترین مزیت آمریکا روز‌به‌روز به صداهایی بلندتر تبدیل شود.اگرچه، یکی از سناریوهای بسیار محتمل، حداقل در بعد کوتاه‌مدت ادامه تسلط‌دلار بر معاملات و ذخایر جهانی است. طرفداران این سناریو معتقدند حداقل در کوتاه‌مدت هیچ جایگزین مناسبی برای‌دلار قابلیت تحقق ندارد. این دیدگاه از سوی کشورهای غربی و آمریکا به شدت مورد حمایت قرار می‌گیرد و به همین دلیل این کشورها توجه چندانی به طرح‌های جایگزین برای ایجاد معماری‌ نوینی در نظام مالی جهان ندارند. اما به نظر می‌رسد تداوم تسلط دلار به دلیل افزایش روزافزون مخالفان آن با چالش‌های فراوان همراه خواهد بود.

ثابت بودن نرخ ارز در چند سال اخیر در مقایسه با تورم دو رقمی ‌این سال‌ها،‌ موجب شده ‌است که قدرت تولیدکنندگان داخلی در رقابت با کالاهای وارداتی رسمی ‌و غیررسمی‌ کاهش یابد و حجم عظیمی ‌از واردات به کشور سرازیر شود.

نرخ برابری یوآن، واحد پول چین، در مقابل دلار چالشی است که اقتصاد غرب را شدیدا تحت تاثیر قرار داده است. اوباما در 19 ژوئن در یک بیانیه گفت: «تصمیم چین برای افزایش انعطاف‌پذیری در زمینه تعیین نرخ واحد پول کشور گامی سازنده به شمار می‌رود که می‌تواند به تثبیت روند بهبود و بازسازی اقتصاد جهانی و ایجاد توازن بیشتر در اقتصاد جهان کمک کند. من در انتظار گفت‌وگو با رهبران چین درباره این موضوع و سایر مسائل طی اجلاس G20 در تورنتو در هفته آینده هستم.»

هراس از رکودی جدید در آمریکا افزایش یافته است خوش‌بینی در منطقه یورو نیز همین‌طور به ندرت پیش می‌آید که ایالات متحده آمریکا با حسرت به اقتصاد اروپا نگاه کند.

ضعف اقتصاد و سیاست‌های فعالانه فدرال‌رزرو، ارزش‌دلار را از ماه ژوئن به این سو پایین برده است. آیا این وضعیت ادامه می‌یابد؟

می‌گویند اگر خسارات تسونامی سال 2004، زمین لرزه 2005 کشمیر و زلزله سهمگین 2010‌ هاییتی را بر روی هم بگذاریم، باز هم صدمات سیل اخیر پاکستان از آنها بیشتر است. حادثه اخیر همه پیش‌بینی‌های اقتصادی را برای این کشور زیر سوال برده است.

شعار معروف اتحادیه‌های کارگری را به یاد می‌آورید؟ «آینده‌ای منصفانه برای همه»! به نظر جای تعجبی ندارد؛ چون به هرحال یک شعار تبلیغاتی بود. انصاف از آن مفاهیمی است که برای تبدیل شدن به شعار تبلیغاتی یا انتخاباتی با یک مشکل پایه‌ای روبه‌رو است. شما کسی را به خاطر می‌آورید که گفته باشد من منصف نیستم؟ علاوه بر این، انصاف برای افراد مختلف معانی متفاوتی دارد.

اسرار گنج دره جنی را باید خواند. گاهی کتاب‌هایی هستند که با یک جمله می‌توان همه چیز را درباره شان گفت و در عین حال نوشتن هزاران کلمه هم برای نشان دادن ابعاد کلام و عمق اثرگذاری شان ناکافی ست. اسرار گنج دره جنی یک چنین کتابی است.

«بسیار تکان‌دهنده است که با گذشت چهل سال، مقاله رایکو هنوز معنادار است»

چهل سال پیش، رالف رایکو تاریخ نویس، پایان‌نامه‌اش را که‌ هایک استاد راهنمای آن بود در دانشگاه شیکاگو به پایان رسانید. اثری که قدرت و اهمیت محتوای آن از عنوانش پیدا نیست؛ جایگاه مذهب در فلسفه لیبرال کنستانت، توکویل و لرد اکتون. این اثر برای نخستین بار توسط موسسه میزس منتشر شد و البته نه فقط به قصد ستایش یک متفکر و تاریخ‌دان بزرگ. پژوهشی که در این مقاله هست، یک بخش اساسی از زندگی روشنفکرانه آن زمان ایالات متحده را شامل می‌شود. موضوعی که او به آن می‌پردازد – به نمایش گذاشتن شکلی دیگرگونه از لیبرالیسم آغازین – مصداق‌هایی اساسی برای زمان ما نیز در بر دارد.

شاید جای بسی شگفتی باشد وقتی بانک مرکزی ابزار نرخ ارز را برای تاثیرگذاری بر تجارت خارجی در دست دارد به دولت توصیه کند که حجم وارداتش را کاهش دهد. پرسش ‌اینجا است که وقتی خود بانک مرکزی می‌داند و دریافته است که اقتصاد‌ ایران امروز به جای آنکه درآمد نفتی را تبدیل به سرمایه کند آن را مبدل به کالای نهایی مصرفی کرده و انجام ‌این فرآیند نه نیاز به اقتصاد خواندن دارد و نه برنامه‌ریزی، چرا وارد گود نمی‌شود و حداقل اگر ارزش پول ملی را به عنوان یک سیاست راهبردی برای توسعه کاهش نمی‌دهد، ارزش واقعی آن را حفظ کند.